Bir binanın deprem güvenliği yalnızca üst yapıdaki kolon ve kirişlerin sağlamlığıyla ölçülmez; binanın oturduğu zemin tabakası deprem dalgalarını büyüten veya sönümleyen ana unsurdur. Kocaali ve Karasu gibi Karadeniz kıyı şeridinde yer alan yerleşimlerde, sahil kumulları ve akarsu alüvyonları nedeniyle zemin sıvılaşması riski mühendislik değerlendirmesinin merkezinde yer alır.
1. Zemin Sıvılaşması Nedir ve Sahilde Neden Görülür?
Yeraltı su seviyesinin yüzeye yakın olduğu (1–3 metre) gevşek kum ve siltli kum tabakaları, şiddetli bir deprem sarsıntısı sırasında boşluk suyu basıncının artmasıyla tane-tane temasını kaybeder ve adeta ağır bir sıvı gibi davranır. Bu duruma zemin sıvılaşması denir.
- Kıyı Şeridi (Yalı, Alandere, İncilli, Plaj Caddesi çevresi): Gevşek kum birikimleri ve yüksek yeraltı suyu nedeniyle TBDY 2018’e göre çoğunlukla ZD ve yerel olarak ZE zemin sınıfları görülür.
- İç ve Yüksek Kesimler (Caferiye, Ağalar, Karasu Merkez üst kotları): Zemin profili daha sıkı birimlere (ZC sınıfı) geçiş yapar ve sıvılaşma potansiyeli belirgin biçimde azalır.
2. Zemin Kusurlarının Binadaki Görsel İpuçları
Sahada yaptığımız yapı ekspertizlerinde zemin kaynaklı davranışları şu belirtilerle yakalıyoruz:
- Farklı Oturma (Rotasyon): Binanın bir köşesinin diğerine göre milimetrik veya santimetrik olarak yatması; kapı ve pencerelerin kendiliğinden kapanması veya sıkışması.
- Tretuvar ve Merdiven Ayrılmaları: Bina ana gövdesi ile çevre betonu veya giriş basamakları arasında oluşan yatay ve düşey açılmalar.
- Köşe Diyagonal Çatlakları: Zemin kat dolgu duvarlarında ve kiriş birleşimlerinde oturma kaynaklı 45 derecelik çekme çatlakları.
- Bodrum Su Girişi: Yüksek yeraltı suyunun temel betonundan sızarak donatıda kesit kaybı başlatması.
3. TBDY 2018 ve AFAD Spektral İvme Değerleri
Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın kuzey kollarına olan mesafe dikkate alındığında, Kocaali ve Karasu’da AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası’na göre tasarım yer ivmesi (PGA) değerleri 0.44g – 0.50g bandındadır. Yumuşak zeminlerde (ZD/ZE) kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısı ($S_{DS}$) büyüdüğü için 3–6 katlı betonarme binalar deprem yükünü doğrudan hisseder.
Ekspertiz puanlama motorumuzda (ScoringEngine), zemin sınıfı ve temel/oturma bulguları 33 kontrol maddesi içinde doğrudan ağırlıklandırılır ve kritik oturma tespitinde risk sınıfı otomatik yükseltilir.